Dişli oranı nasıl hesaplanır?
Döndüren (motora bağlı) dişliyi z₁, döndürülen dişliyi z₂ olarak gir. Oran 1'den büyükse redüksiyondur: devir düşer, tork artar. 1'den küçükse hız artırmadır.
Çıkış devri giriş devrinin orana bölümüdür: 1.500 d/dk ÷ 3 = 500 d/dk. Birbirini kavrayan iki dış dişlide dönüş yönü ters çevrilir.
Güç (kayıplar dışında) korunduğu için çıkış torku giriş torku × oran olur. Gerçekte dişli çiftinin verimi yüzde yüzün altındadır; verimi girersen tork buna göre düşürülür.
Aynı oranlar kasnak-kayış ve zincir-dişli sistemlerinde de geçerlidir: diş sayısı yerine kasnak çapı ya da zincir dişlisi diş sayısı kullanılır.
Formül
- Dişli oranı
i = z₂ ÷ z₁- Çıkış devri
n₂ = n₁ ÷ i- Çıkış torku
T₂ = T₁ × i × η
Örnek hesap
Aşağıdaki örnek, şu değerlerle (Döndüren dişli diş sayısı (z₁): 20, Döndürülen dişli diş sayısı (z₂): 60, Giriş devri (d/dk): 1.500, Giriş torku (N·m): 10) hesaplayıcının kendisiyle hesaplanmıştır.
| Adım | Hesap | Değer |
|---|---|---|
| Dişli oranı | i = z₂ ÷ z₁ = 60 ÷ 20 | 3 |
| Çıkış devri | n₂ = n₁ ÷ i = 1.500 ÷ 3 | 500 d/dk |
| Çıkış torku | T₂ = T₁ × i × η = 10 × 3 × 1 | 30 N·m |
| Dişli oranı (i) | 3 |
Kaynaklar
- ISO 1122-1:1998 — Dişli terimleri, geometriyle ilgili tanımlar (dişli oranı u = z₂/z₁) (erişim 31.10.2026)
- CUNY Brooklyn College, J. Kammet — Supplemental notes on gear ratios (erişim 31.10.2026)
Son güncelleme: (içerik ya da kullanılan verinin son değiştiği ya da kontrol edildiği tarih).
Hesaba katılmayanlar
- Tek kademe hesaplanır; çok kademeli dişli kutusunda kademe oranlarını çarparak toplam oranı bulabilirsin.
- Dişli mukavemeti, modül, diş profili ve yağlama hesabı yapılmaz.
- Planet dişli ve sonsuz vida sistemleri bu sürümde yok.
Sıkça sorulan sorular
Redüksiyon oranı ne demek?
Devri düşürüp torku artıran oran demektir; 1'den büyük dişli oranıdır. Redüktör etiketindeki 1:10 ifadesi çıkış devrinin girişin onda biri olduğunu gösterir.
Bisiklette vites oranı nasıl hesaplanır?
Ön aynakol döndüren, arka dişli döndürülen olduğundan 48 dişli önde ve 16 dişli arkada i = 16 ÷ 48 = 1/3 olur; hız artırmadır ve pedalın bir turunda tekerlek üç tur döner.
Ara dişli oranı değiştirir mi?
Hayır. İki dişli arasına konan ara (avara) dişli yalnızca dönüş yönünü değiştirir; toplam oran ilk ve son dişlinin diş sayısına bağlıdır.
Dişli verimi ne kadar alınmalı?
Dişli türüne, yağlamaya ve imalat kalitesine göre değişir. Üretici kataloğundaki değeri kullan; bilmiyorsan alanı boş bırakıp kayıpsız sonucun üst sınır olduğunu dikkate al.