Karbon ayak izi nasıl hesaplanır?
Her kalemin yıllık miktarı (kWh, litre, kilometre) kendi emisyon faktörüyle çarpılır. Faktörler karbondioksit eşdeğeri (CO₂e) cinsindendir; yani metan ve diazot monoksit de karbondioksite çevrilerek dahil edilir.
Elektrik için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının yayımladığı 'dağıtım hattından bağlı tüketim noktası' faktörü kullanılır. Evler ve küçük işletmeler dağıtım şebekesinden beslenir; bu faktör iletim kayıplarını da içerir.
Benzin, motorin ve LPG için İngiltere Enerji Güvenliği ve Net Sıfır Bakanlığının (DESNZ) yıllık dönüşüm faktörlerindeki litre başına değerler kullanılır. Uçuşlarda yolcu-kilometre başına ortalama yolcu faktörü uygulanır; uçağın yüksek irtifadaki ek iklim etkisi (RF) dahildir.
Kullanılan tüm faktörler, kaynakları ve yayım tarihleriyle sonuç tablosunda görünür.
Formül
- Kalem emisyonu
miktar × emisyon faktörü (kg CO₂e / birim)- Toplam
elektrik + yakıtlar + uçuşlar- Ton
kg ÷ bin
Örnek hesap
Aşağıdaki örnek, şu değerlerle (Yıllık elektrik tüketimi (kWh): 2.400, Yıllık benzin (litre): 900, Kısa mesafe yurt dışı uçuş (km): 3.000) hesaplayıcının kendisiyle hesaplanmıştır.
| Adım | Hesap | Değer |
|---|---|---|
| Şebeke elektriği (Türkiye, dağıtım hattı, 2023) | 2.400 kWh × 0,469 kg CO₂e | 1.125,6 kg CO₂e |
| Benzin (mineral) | 900 L × 2,33984 kg CO₂e | 2.105,86 kg CO₂e |
| Uçuş — kısa mesafe (ortalama yolcu, RF dahil) | 3.000 yolcu·km × 0,12786 kg CO₂e | 383,58 kg CO₂e |
| Toplam | kalemlerin toplamı | 3.615,04 kg CO₂e |
| Yıllık karbon ayak izi | 3.615 kg CO₂e |
Örneğin tablosu (3 satır)
| Kalem | Miktar | Emisyon faktörü | Emisyon |
|---|---|---|---|
| Şebeke elektriği (Türkiye, dağıtım hattı, 2023) | 2.400 kWh | 0,469 kg/kWh | 1.125,6 kg |
| Benzin (mineral) | 900 L | 2,33984 kg/L | 2.105,9 kg |
| Uçuş — kısa mesafe (ortalama yolcu, RF dahil) | 3.000 yolcu·km | 0,12786 kg/yolcu·km | 383,6 kg |
Kaynaklar
- ETKB EVÇED — 2023 Türkiye Elektrik Üretimi ve Elektrik Tüketim Noktası Emisyon Faktörleri Bilgi Formu (yayım 26.12.2025) (erişim 31.10.2026)
- UK DESNZ — Greenhouse gas reporting: conversion factors 2025 (condensed set: Fuels, Business travel- air) (erişim 31.10.2026)
Son güncelleme: (içerik ya da kullanılan verinin son değiştiği ya da kontrol edildiği tarih).
Hesaba katılmayanlar
- Doğalgaz ısınması, beslenme, alışveriş ve atık gibi kalemler bu sürümde yok.
- Yakıt faktörleri yalnızca yanma emisyonudur; petrolün çıkarılması, rafinasyonu ve taşınması dahil değildir.
- Uçuş faktörleri İngiltere çıkışlı uçuş ortalamalarından türetilmiştir; Türkiye iç hatları için yaklaşık değerdir. Koltuk sınıfı ayrımı yapılmaz.
- Yenilenebilir enerji sertifikalı (yeşil) tarife ya da çatıdaki güneş panelinden gelen elektrik ayrıca düşülmez.
Sıkça sorulan sorular
Türkiye'de 1 kWh elektrik kaç kg CO₂ salar?
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı her yıl tüketim noktası emisyon faktörü yayımlar. Hesaplayıcının kullandığı güncel değer ve yılı sonuç tablosunda gösterilir.
1 litre benzin ne kadar karbondioksit üretir?
Benzin yandığında yakıttaki karbon havadaki oksijenle birleşir; bu yüzden üretilen CO₂ yakıtın kendi ağırlığından fazladır. Litre başına değer sonuç tablosunda yer alır.
Gidiş-dönüş uçuşu nasıl girmeliyim?
İki yönün mesafesini topla. Örneğin tek yönü bin kilometre olan bir uçuş için iki bin kilometre gir.
RF (radiative forcing) nedir?
Uçakların yüksek irtifada bıraktığı su buharı, iz bulutları ve azot oksitlerin ek ısınma etkisidir. Faktörler bu etkiyi içerir; bu nedenle yalnız CO₂ hesabından daha yüksektir.
Sonucu nasıl azaltabilirim?
En büyük kalemi tabloda gör. Araç yakıtında verimli sürüş ve toplu taşıma, elektrikte verimli cihazlar ve çatı güneş paneli, uçuşta daha az ve aktarmasız uçuş genellikle en etkili adımlardır.